Bình Thuận là một vùng đất có rất nhiều phong tục của các dân tộc và các lễ hội đa dạng rất đặc sắc. Đây cũng chính là điểm mạnh để các du khách trong và ngoài nước đến với Bình Thuận và tìm hiểu. Ở đây, chúng tôi xin đưa ra một vài Lễ Hội Văn Hoá của Tỉnh Bình Thuận.  

ĐÔI NÉT VỀ LỄ HỘI

Là một trong số ít những lễ hội phía Nam được đưa vào từ điển Lễ hội Việt Nam, Lễ hội Dinh Thầy Thím với khung cảnh thiên nhiên hữu tình và nét đặc sắc của riêng mình, đã mỗi ngày thêm thu hút đông đảo du khách gần xa.

Từ thị trấn Lagi-Hàm Tân-Bình Thuận về hướng Đông Bắc 12km, bằng nhiều phương tiện, bạn sẽ đến dốc Ông Bằng. Con đường nhỏ dẫn vào Dinh Thầy Thím xuyên qua rừng tràm, trên những xe bò đôi ngộ nghĩnh, bạn sẽ nghe nhiều huyền thoại về Thầy Thím. Đó là truyền thuyết về vợ chồng đạo sĩ giàu tài đức, vì bị kết tội oan, phải dùng lụa vẽ rồng bay về phía Nam lánh nạn. Dừng chân tại làng Tam Tân, họ sống bằng nghề đóng thuyền, chữa bệnh cứu người, tài đức nổi tiếng xa gần. Vào năm Thành Thái 18, nhà vua đã xóa án và sắc phong Thầy Thím: CHÍ ĐỨC TIÊN SINH, CHÍ ĐỨC NƯƠNG NƯƠNG, TÔN THẦN.Có nhiều câu chuyện xoay quanh phép thuật của Thầy, nhưng bên trong lớp vỏ của những huyền thoại ấy là tấm lòng nhân nghĩa, không chỉ với con người mà như từ điển đã ghi "Làm bạn và cảm hóa được cả muông thú..." Làng Tam Tân xem Thầy Thím như Thành hoàng của mình, lập Dinh thờ vào năm 1879. Đây là di tích có giá trị về nhiều mặt. Các công trình kiến trúc với nghệ thuật điêu khắc chạm trỗ, các trang trí nội thất thể hiện rõ nét kiểu cách kiến trúc cung đình. Các tượng đá, bạch hổ, hắc hổ, các phù điêu tứ linh... được bố trí hài hòa, tạo nên sự linh thiên và thiên nhiên thật gần gũi.Thường nhật, có nhiều du khách vãn cảnh Dinh Thầy Thím, nhưng lễ Tế Thu mới thực sự là ngày hội không chỉ của người địa phương mà thu hút hàng vạn khách hành hương từ Thành Phố Hồ Chí Minh, miền Đông, Tây Nam Bộ.

Lễ hội kéo dài 3 ngày (từ 14 - 16/9 Âm lịch). Khói hương nghi ngút, tiếng chuông trầm mặc như đưa du khách vào sâu thẳm của thế giới tâm linh. Lễ hội có nhiều trò vui cuốn hút mọi người như: Chèo bả trạo, diễn xướng tích Thầy, biểu diễn võ thuật, lân múa thi tài... tạo nên một tâm thế hội thật vô cùng sôi động. Xin "lộc" Thầy, phóng sanh thả chim về rừng..., âu cũng là cách thế tạo dựng niềm tin, tìm sự thanh thản cho tâm hồn. Đến với lễ hội, ngoài giải tỏa tâm linh còn là dịp giao tiếp với cộng đồng.. Trong thời gian diễn ra lễ hội, khu rừng quanh Dinh tràn ngập tiếng nói cười, đó là thế giới riêng của nam thanh nữ tú từ các nơi tìm về với lòng ngưỡng mộ sâu sắc. Họ đến đây để giao lưu, kết bạn, cởi mở tấm lòng, đàn hát khoe tài. Trong tiếng lá xào xạc, dưới ánh trăng ảo huyền, nhiều tình yêu đã được bắt đầu từ đây.

Không gian bao la với bãi biển thơ mộng phía trước, sau là rừng già tĩnh mịch, bữa ăn dân dã với vài đặc sản biển, giữa khung cảnh sơn thủy hữu tình, khiến cho tân hồ ta như được chấp thêm đôi cánh.

Từ những truyền thuyết về lòng nhân ái, những tình cảm tốt đẹp của con người đã được thăng hoa. Niềm thành kính, thiên nhiên, những cuộc vui đã trở thành nét riêng ở lễ hội Dinh Thầy. Du khách đã đến một lần sẽ thầm hẹn trở về với mùa hội năm sau

Là lễ hội truyền thống của người Chăm diễn ra tại các làng xóm vùng dân tộc Chăm Bà Nị .

Lúc trời vừa tối thì cũng là lúc dân làng làm lễ cầu yên, tống tiễn những điều không may của năm cũ, nguyện cầu những điều tốt lành sẽ đến trong năm mới. Sau phần nghi lễ là các tiết mục văn nghệ và các trò chơi dân gian của người Chăm. Bên cạnh lễ Cầu Yên, lễ Cầu Đảo, lễ Rija-nu-ga, lễ Đắp Đập, lễ Cấm Phòng... cũng là những lễ hội của người Chăm thường được tổ chức hàng năm.

LỄ HỘI NGHINH ÔNG

Về lễ hội, trước năm 1975 ở Phan Thiết có lễ hội dân gian lớn nhất là lễ hội "Nghinh Ông" ở chùa Ông. Năm 1996 lễ hội này được tổ chức lại, đã thu hút hàng chục ngàn người từ khắp nơi. Lễ hội Nghinh Ông được coi là di sản văn hóa phi vật thể của Quốc gia, do quy mô và các giá trị lịch sử văn hóa của nó và do sự ngưỡng mộ rộng lớn của cả người Hoa và người Việt. Từ bao đời nay, chùa Ông là nơi mà những ngày Tết cổ truyền của dân tộc, nhân dân lại tụ tập ở đây để cầu cho một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, làm ăn may mắn của mọi người, mọi nhà.

Là người yêu cảnh đẹp và thích phiêu du, bạn hãy một lần chinh phục đồi cát Mũi Né. Càng đi ra xa bạn càng cảm nhận được nét kỳ vĩ cùng với sự bao la vô tận của đất trời, tạo vật. Tất cả chỉ có nắng gió và cát với nhiều màu sắc và hình hài độc đáo. Đây quả là một nơi lý tường để bạn tìm thấy cho mình niềm hứng khởi và sự thư thái

Đây là phương tiện không dành cho người yếu tim! Với đường kính từ 3 - 4 m thuyền thúng có thể chở được từ 4 đến 10 người ! Phải là người dũng cảm và có kinh nghiệm thì bạn mới điều khiển được thuyền đi theo ý mình. Những khu vực biển lặng là nới lý tưởng nhất cho những ai muốn tập chèo loại thuyền này.  

Phước Lộc là vạn chài được hình thành khá sớm ở Hàm Tân. Nơi đây quy tụ hơn 500 chủ thuyền và hàng ngàn lao động biển. Người dân Phước Lộc rất thông thạo nghề đánh bắt hải sản. Họ xuôi ngược gần như không sót ngư trường rộng lớn , xa xôi nào trong cả nước. Nhưng dù đi đâu, làm gì,  vẫn không bao giờ họ bỏ qua ngày hội của mình-lễ hội Cầu Ngư. Tạ ơn biển cả, cầu xin thần Nam Hải cho vụ mùa này may mắn, vui chơi và chúc nhau những điều tốt lành. Lễ hội Cầu Ngư vào Trung tuần tháng âm lịch, là lễ hội tưng bừng nhất của Ngư dân và những người có cuộc sống gắn liền với biển.

Trung tâm lễ hội là vạn chài Phước Lộc, nằm hữu ngạn nơi con sông Dinh đỗ ra biển, giúp cho các hoạt động trên biển, bờ, sông nước đều thuận lợi. Lễ hội kéo dài từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 06(âm lịch), nhưng nhiều ngày trước đó, không khí đã nhộn nhịp hẳn lên. Những đội thuyền đua được sơn, sửa, tập dợt.Làng Phước Lộc sau nhiều đời tạo dựng di cốt Thần Nam Hải đã chất đầy một gian của chánh điện và được xem là tài sản thiêng liêng nhất của ngư dân. Tập tục chịu tang, thờ cúng lưu giữ hài cốt cá Voi (Thần Nam Hải) là tín ngưỡng dân gian thể hiện nghĩa cử của ngư dân. Bởi vì cá Voi là vật có nghĩa, cứu người gặp nạn trong những lúc sóng to gió dữ, được tôn thờ và là biểu hiện của sự may mắn.

Lễ hội Cầu Ngư bắt đầu bằng nghi thức Nghinh Thần. Hàng chục chiếc thuyền trong đoàn nghinh khởi hành ngay tại trước cổng vạn mang theo kiệu, lễ vật, cờ lộng ra khơi trước Ngài. Đoàn chèo Bả Trạo diễn xướng cảnh đánh bắt. Thuyền lớn, thuyền nhỏ bơi quanh reo hò, như xua đàn cá vào nặng tay lưới. Tiếng trống giục giã. tiếng dô hò “bả trạo này, ráng mà theo nhịp thanh ba” sôi động cả một vùng biển. Sau khi đưa thần nhập điện, mọi người đổ ra sông hào hứng tham gia các cuộc tranh tài truyền thống: lắc thúng, đua thuyền, bơi lội hoặc các bộ môn thể thao như bóng đá, bóng chuyền trên những bãi triều vừa rút. Trong tiếng reo cổ vũ của hàng ngàn người, các chàng trai làng chài như vạm vỡ hơn, khỏe hơn. Các cô gái chẳng còn thẹn, họ có thể bá vai la hét đến khàn giọng khi đội nhà hoặc người mình thương đang về gần đích.

Đến lễ hội Cầu Ngư ta còn thưởng thức nghệ thuật hát tuồng đặc sắc của vùng biển miền Trung. Một sân khấu rộng lớn được dựng ngay chính điện thờ Nam Hải để phục vụ cho việc diễn tuồng. Nếu như lễ hội kéo dài 3 ngày thì hát Bộ có thể kéo dài một tuần hoặc lâu hơn. Đây vừa là nghi thức diễn cho Thần Nam Hải, vừa đáp ứng nhu cầu quần chúng nhân dân vốn đa số xuất thân từ vùng Bình-Phú. Lễ hội Cầu Ngư ngoài việc tế lễ khi bước vào vụ mùa còn là sự ghi ơn các vị Tiền hiền và là dịp trao đổi nghề nghiệp.

Ta bắt gặp đây đó hình ảnh Ngư Ông cùng các chàng trai bàn về luồng lạch, đường dây cứu nạn trong mưa bão…. Người miền biển thành kính với thần linh và sống rất thật lòng. Điều đó dễ thấy khi họ tế lễ, lúc đánh trống chầu, hay cố níu tay bạn mời về nhà thưởng thức món bánh tráng cuốn cá nục đầu mùa, hay con mực xanh tươi nào đó họ dành cho quý khách.

Lễ hội Cầu Ngư làng Phước Lộc là sinh hoạt mang đậm nét vă hoa vùng biển. Những động tác múa, câu hò, nghi lễ đều cần sức trẻ và được giới trẻ tham gia nhiệt tình. Điều đó lý giải tại sao lễ hội có sự lôi cuốn, đoàn kết và sức sống mạnh mẽ đến thế.

Quanh năm lao động trên biển miệt mài, vui chơi thư giản trong những ngày lễ hội, để rồi mang theo niềm tin may mắn, thắng lợi vào vụ mùa, lại bắt đầu những chuyến ra khơi. 

Nằm cách TP. Hồ Chí Minh 3 giờ ôtô theo quốc lộ I về Phía Bắc là ngã Ba 46. Từ đây, con đường xuôi về thị trấn La Gi sẽ đưa chúng ta vào không gian lễ hội. Từ xa, Hòn Bà bềnh bồng như con rùa biển vươn mình trên sông

Đảo Thiên Y tục gọi Hòn Bà là Đảo nhỏ cách đặt tên Ihaily, cây cối xanh tươi bao lấy ngôi đền cổ với nhiều tượng thờ : Thiên Y A Na, Chùa Chàng râu, Phật Thích Ca và Phật Quan Âm. Hơn 200 bậc đá dẫn du khách quanh co giữa những tầng cây chen đá , chợt hiện lên trước mắt đỉnh cao của Đảo, nhìn ra từ bể máy nước mênh mông. Từ đỉnh cao Phật Quan Âm, Phật Thích Ca hướng mặt vào bờ , từ bi nhìn dòng người nhỏ bé đang trẩy hội dâng hương Chùa Chàng Râu. Thiên YA Na trầm tư nhìn ra biển cả như nhớ chuyện tình buồn từ bao thế kỷ xa xưa . Có nhiều truyền thuyết vế Thiên Y A Na như ở Tháp Bà, Nha Trang, Hòn Chen (Huế). Nhưng vùng biển này còn lưu một truyền thuyết khác, không thiên về nguồn gốc của Bà , mà như lý giải về sự hình thành vùng đất và mang tính triết lý sâu xa về cuộc sống. Ngày xưa có 02 vợ chồng sống đầm ấm bên nhau. Nhưng hạnh phúc không phải là điều giản đơn hàng ngày. Nghe lời con chim la mách bảo, chàng lặng lẽ mang nó ra đi . Mòn mỏi chờ chồng qua nhiều ngày tháng, sau cơn mê thấy chàng say mê bao tiên nữ, nàng giận kẻ bạc tình, hất văng nồi nước đang sôi trên bếp lữa. Đó là đầm nước nóng  ngày nay. Khi nàng dậm chân một phần đất tách ra thành rùa biển đưa nàng ra khơi, đoạn tuyệt với kẻ bạc tình . Đó là Hòn Bà, Người đàn ông sau những cuộc vui, ân hận muộn màng, hóa thành ngọn núi Ông  ngậm ngùi nhìn biển mênh mông.

Lễ hội Hòn Bà kéo dài từ 22 đến 23.3 (âm lịch). Nhưng nhiều ngày trước đó, khách hành hương đã kéo về chuẩn bị cho ngày hội chính. Mặc dù thờ nhiều vị thần, nhưng hoạt động chủ yếu vẫn diễn ra ở Điện thờ Bà với những nghi thức chính của lễ hội. Lễ hội gồm có hát múa Bá trạo tế Bà, thả thuyền giấy, đua thuyền và một vài sinh hoạt múa hát của các bóng cô như nhiều nơi thờ Bà trong ca nước. Ngoài ra, còn có nghi thức tế lễ chùa Chàng Râu do người Chăm thực hiện. Đại Nam Nhất Thống Chí có ghi : “Đảo ấy (chỉ Hòn Bà) chu vi 200trượng, cao 30 trượng , cây cổ thụ xum xuê, trên đỉnh núi cổ ngôi đền có thờ tượng đá A Diễn Ba người Việt ngày nay vẫn thờ A Diễn Ba (Po-Ino-Nogar) và gọi là bà Chúa Ngọc “

Thật đáng yêu : Những nét mặt ngư dân đưa đón du khách viếng Bà, nếu gởi tiền họ sẽ mỉm cười và … lắc đầu. Họ tin rằng làm như thế sẽ được mùa và may mắn cả năm. Trong lúc thong dong trên thuyền máy, du khách sẽ được nghe nhiều huyền thoại. Những  ngềnh đá quanh Hòn Bà tạo cho du khách một cảm giác của biển Nha Trang. Nếu không vội lắm du khách có thể ghé Đồi Dương với những đồi thơ mộng tiếp nối đôi, nhâm nhi  một chút gì đó với vài đặc sản hoặc đùa với con sóng nhỏ để quên đi những muộn phiền.

Lễ hội Hòn Bà đi vào lòng du khách theo cách riêng của mình. Một tính cácg biển, một cuộc sống làm thăng hoa và lung linh huyền thoại, một không khí trong lành, một bữa ăn dân dã và những nụ cười sẽ để lại những ấn tượng ngọt ngào khó quên.  
Lễ hội Ramưwan

Cầu nguyện đón mặt trời lặn trong lễ hội Ramưwan.

Lễ hội Ramưwan có những nét riêng biệt, mang đậm tín ngưỡng riêng của người chăm Hồi giáo, không hề theo “nguyên” bản của người Hồi giáo ở các nước Ảrập.  Do vậy, quan niệm về lễ hội Ramưwan như một truyền thống văn hóa lâu đời của người Chăm là hoàn toàn phù hợp với sự phát triển chung của nền văn hóa Việt Nam “thống nhất trong đa dạng”, như Nghị quyết Trung ương 5 (khóa 8) đã nêu. Cứ vào dịp giữa tháng 8, về các làng Chăm ở Phan Hòa, huyện Bắc Bình (xã thuần Chăm Hồi giáo) hoặc các thôn Cảnh Diễn, Thanh Kiết, Châu Hanh ta gặp một không khí lễ hội Ramưwan tràn ngập khắp Plây Chăm. Bắt đầu thôn Bình Hòa – xã Phan Hòa cuối cùng là diễn ra ở Plây Chăm Châu Hanh, nơi có thánh đường do Tổng sư cả Thanh Tàu làm tổng lễ. Tất cả diễn ra lần lượt vào các ngày thứ sáu trong suốt 6 tuần ở 6 thánh đường. Lễ hội này còn gọi “Kinh hội xoay vòng” tiếng Chăm gọi là “Sút Yâng”. Đây là một trong 5 lễ hội có ý nghĩa quan trọng nhất của chuỗi lễ hội Ramưwan. Lễ hội Sút Yâng có ý nghĩa  quan trọng bởi nó là dịp để đồng bào Chăm Hồi giáo thể hiện lòng tôn kính đối với các bậc tổ tiên, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Lễ hội diễn ra ở thánh đường nào thì tất cả các tu sĩ trong vùng đều tập trung ở đó. Bà con dòng họ các nơi cũng nhân dịp này mà thăm viếng, chúc nhau. Sau đợt lễ Sút Yâng, có hai vị tu sĩ được thụ phong là ông Char được lên chức Khotíp, còn một ông Khotíp khác thì lên chức Mưm. Chính hai vị mới được tấu chức này sẽ chủ trì tất cả các buổi lễ cho đến mùa lễ hội Ramưwan.

Đi tảo mộ. (ảnh: Ngọc Lân)

Trong thánh đường là vậy, nhưng khắp các đường làng không khí vui tươi nhộn nhịp hơn ngày thường. Các bà, các chị, các em gái nhỏ xúng xính trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu. Nhà nhà vui vẻ tiếp khách từ các làng xóm lân cận đến thăm viếng, buổi tối thứ sáu, bất kể ở thánh đường nào có lễ hội, đều có một đêm văn nghệ của các trai thanh gái tú Plây Chăm tự biên tự diễn. Sau mùa lễ hội xoay vòng, nhiều đôi uyên ương trở thành chồng vợ. Không khí lễ hội ở làng Chăm nhộn nhịp vui tươi nhưng yên bình và ấm cúng. Với mỗi người chăm Hồi giáo, lễ hội Ramưwan là một phần máu thịt đã thấm sâu vào trong tiềm thức của đồng bào.