Phan Thiết là quê hương của cá, mắm ngon được cả nước truyền tụng. Nhờ cá mắm nhiều mà có lắm cuộc tình duyên mặn mà dí dỏm:

      Cô kia bớt tóc cánh tiên
Ghe bầu đi cưới một thiên cá mòi
      Chẳng tin giở thử ra coi
Rau răm ở dưới cá mòi ở trên

Ban đêm, khí hậu thánh phố biển ở mảnh đất cực Nam Trung bộ trong lành hơn với những làn gió biển mát rượi. Dao một vòng Phan Thiết vào buổi tối, bạn khó có thể bỏ qua chút hương vị đậm đà của những món ăn miền biển được người dân bản xứ chế biến một cách tin tế từ sản vật mà thiên nhiên đã ưu ái ban cho quê hương Bình Thuận..

CÁ NỤC NƯỚNG LÁ MƯỚP
Món cá nục nướng lá mướp chỉ ở Bình Thuận mới ngon. Cá nục nướng lá mướp ăn kèm bánh tráng, rau sống thì chẳng gì bằng.
Cá nục ở vùng duyên hải nước ta không hiếm, nơi nào cũng có. Thường là tháng bảy âm lịch hằng năm trở lên, cá nục mới thịt nhiều, nhất là cá nục sồ. Ngoài các món ăn phổ biến như kho, nấu canh chua, hấp cuốn bánh tráng... thì món cá nục nướng lá mướp chỉ ở Bình Thuận mới có. Ngư dân cho biết mùa mưa cá nục sồ to con, béo thịt, thơm ngon. Cũng có nhiều người khác biết quy trình cách nướng cá nục bằng lá mướp, nhưng khi kết thành món lại không ngon bằng dân bản địa.
Cá nục tươi sống rửa sạch, cắt bỏ đầu, lọc lấy thịt rút xương. Ướp với một ít đường, muối, bột ngọt, tỏi, ớt giã nhỏ, cho thật thấm. Chuẩn bị sẵn lá mướp (lá mướp nào cũng được) nhưng được lá mướp hương thì tốt hơn. Chọn lá mướp lành lặn không bị sâu đục lỗ chỗ, rửa sạch để ráo nước và lau khô. Trải chồng liền ba lớp lá, rồi đặt thịt cá đã ướp lên gói lại. Cột chặt bằng dây lạt hoặc dây chuối xé nhỏ. Sau đó xếp lên vỉ đem đặt trên bếp than. Lò nướng đừng để nơi gió lùa nhiều quá, đủ để lửa hừng là được. Không nên nướng bằng than đá, sẽ hỏng cá. Có người đã nướng cá bằng cồn hoặc hiện đại hơn nướng trên bếp gas, nướng trong lò vi sóng nhưng không ngon bằng thứ than củi dân dã. Khi nướng nên để lửa riu riu và trở cá đều tay, cá mới chín đẹp. Nếu sơ ý một tí, cá cháy ngay. Hễ nhìn thấy lá mướp vàng là cá đã chín một bên. Lúc đó hãy trở bên kia, nướng cho cá chín hết.
Đem xuống gỡ lá mướp ra, ăn cùng với cơm nóng hoặc bánh tráng nướng kèm rau sống, còn gì bằng! Nếu gặp "tay nhậu", thì đây là món lai rai tuyệt chiêu, còn rủi mà gặp dân phá mồi, nhiều lúc nướng không kịp!

Khách du lịch đến Bình Thuận đều quen món đặc sản này, khi đã được thưởng thức, thì không thể nào quên được.

MỲ QUẢNG (PHAN THIẾT)
Nhắc đến Quảng Nam là người ta liên tưởng tới món ăn rất đặc trưng của vùng đất này, đó là mỳ Quảng. Mỳ Quảng sinh từ đất Quảng đúng như tên gọi. Nó được coi là món đặc sản dùng để mời khách, hay những cuộc vui như giới thiệu nét văn hoá của người dân đất Quảng. Mỳ được làm bằng bột gạo xay mịn, tráng thành bánh, quét lớp dầu lạc mỏng, thái thành sợi. Nước dùng được làm từ thịt gà, có nơi dùng thịt heo, tôm tươi. Nước dùng của mỳ Quảng ít chứ không như nước phở Bắc, nhưng rất ngọt và đậm đà. Rau sống ăn kèm thường là rau thơm, bắp chuối non thái mỏng. Trước khi cho mỳ vào bát, người ta lót xuống dưới một lớp rau sống, rồi trải đều lên trên những sợi mỳ trắng. Nước chan nóng sốt được chan đều với những miếng thịt gà hay thịt heo, tôm béo ngậy, thơm lừng. Có thể cho thêm ít hạt lạc rang chín vàng, ít tiêu, vài lát ớt, vắt múi chanh, một chút mắm chiên... tùy theo khẩu vị. Những người sành ăn mỳ Quảng còn yêu cầu thêm cái bánh tráng nướng giòn, bóp vụn bỏ vào bát mỳ nóng hôi hổi, như thế mới ngon. Ngày nay, do khẩu vị và nhu cầu của nhiều thực khách đến từ bốn phương, người ta có thể điều chỉnh một chút trong khâu chế biến như: cho thêm vào tô mỳ một số loại nhân, rau sống hay gia vị khác, tuy nhiên không phải vì thế mà làm mất đi hương vị tô mỳ Quảng truyền thống. 

MỰC MỘT NẮNG NƯỚNG
Mực tươi nướng, còn gọi là mực một nắng nướng, món đặc sản ngon nhất chỉ Bình Thuận mới có.

Du khách trong và ngoài nước mỗi khi đến đây đều không thể bỏ qua món ăn đặc biệt và mới lạ này.

Mực phải chọn những con vừa mang từ biển về còn tươi rói, chỉ phơi sơ qua một nắng. Khi nướng, mực vẫn giữ được độ tươi, thịt trắng thơm và dẻo.

Thưởng thức món mực tươi nướng, du khách sẽ cảm nhận được cái nắng, cái gió và vị mặn của biển Bình Thuận.

Hai năm gần đây, người địa phương và du khách đến Phan Thiết bắt đầu biết đến một món ăn hấp dẫn: Mực nướng phơi một nắng. Du khách thường bảo nhau: "Đến Phan Thiết mà chưa thưởng thức món mực một nắng thì thật là hoài công!..."
Khác với các loại mực khô thông thường, mực một nắng chỉ phơi duy nhất một lần nắng. Việc phơi mực cũng là "kỹ thuật" làm sao để thân ngoài con mực đã ráo hẳn nhưng bên trong thịt mực vẫn còn tươi rói là đạt yêu cầu.
Theo những người chuyên nghề câu mực thì họ hàng nhà mực gồm nhiều loại: mực lá, mực ống, mực tuộc, mực ghim... nhưng chỉ có mực lá mới chế biến được món mực một nắng ngon. Vì thế, người câu mực luôn ưu tiên câu mực lá hơn là các loại mực khác.
Đi câu mực thường vào lúc 1 - 2 giờ sáng. Chiếc thuyền lớn chở các "thúng" ra đến ngoài khơi xa, người câu mực ngồi vào thuyền thúng và bắt đầu công việc của mình. Dưới ánh sáng của bóng đèn tròn, mực lá cứ tự tiến đến gần, người câu mực câu lên khá dễ dàng. Khoảng thời gian câu mực kéo dài từ 2 giờ đêm đến 10 giờ sáng. Câu được con mực nào, họ bỏ lên thuyền, có người chuyên lột da, xẻ mực và treo mực thành hàng lên sợi dây căng sẵn. Lúc thuyền cập bến thì mực lá cũng vừa khô qua một nắng, họ chỉ việc cân hàng giao cho "mối" hoặc điểm thu mua.
Trung bình, một con mực lá nặng từ 200 - 300g, có con nặng 1kg. Giá cả tùy theo mực lớn bé.
Mực một nắng cần nướng kỹ trên lửa than liu riu, không để lửa già. Con mực có mầu trắng tinh, khi nướng chín chuyển sang mầu vàng. Lửa nướng vừa phải, con mực sẽ chín, cả trong cả ngoài, bay tỏa mùi thơm ngọt ngọt tự nhiên. Nếu để lửa già quá, con mực chỉ cháy vàng bên ngoài, còn bên trong thịt vẫn sống.
Món mực một nắng không chấm với các loại nước chấm nào khác ngoài tương ớt (cũng giống như mực khô nướng). Khi ăn miếng mực ngọt lịm, mềm mềm, thơm phức, hòa quyện với vị cay nồng của tương ớt.
Khách du lịch muốn mua mực một nắng đem về làm quà cho người thân, bạn bè? Người bán sẽ lấy loại mực một nắng (để ở tủ cấp đông) mà giao cho khách. Cẩn thận hơn, nếu du khách có mang theo thùng xốp, đựng đá, thì vận chuyển 5, 6 giờ đồng hồ mực vẫn tươi ngon, nên mực một nắng là món khoái khẩu mỗi khi có bạn ở xa đến chơi, món ăn đầu tiên thết khách bao giờ cũng là món mực nướng một nắng. Bên đĩa mực chín vàng, câu chuyện giữa chủ nhân và khách thêm phần rôm rả. Nhìn khách thưởng thức, chủ nhân thầm tự hào với hương vị quê nhà chỉ từ con mực lá đơn sơ, nhưng qua tài chế biến, người vùng biển đã giới thiệu với khách khắp các miền đất nước một món ăn độc đáo vùng biển của Nam Trung Bộ.

ỐC VÚ NÀNG

SÒ ĐIỆP

CÁ MÒI DẦU - BÌNH THUẬN

RONG BIỂN BÌNH THUẬN
Theo nhiều nhà khoa học trên thế giới, rong biển - loại thực vật bậc cao sống "ngâm mình" dưới nước sẽ là nguồn thực phẩm chủ yếu giúp loài người thoát khỏi nạn đói trong nhiều thập kỷ tới. Các nhà chuyên môn sau khi nghiên cứu, thử nghiệm, đã kết luận rằng rong biển Bình Thuận nói riêng và rong biển Việt Nam nói chung là loại nguyên liệu tốt để chế biến thành thạch đông (sương sa).
Biển Bình Thuận có nhiều loại rong: rong đông sương, rong cỏ ống, rong chân vịt, rong câu (rau câu), rau sa, rau sói. Theo chu kỳ hàng năm, rong Đông sương có từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch ở vùng đầm lầy nước lợ thuộc huyện Bắc Bình. Rong cỏ ống, rong chân vịt và các loại rau câu khác xuất hiện vào khoảng từ tháng 7 đến tháng 2 âm lịch năm sau, nhiều nhất ở vùng biển Vĩnh Hoà, Chí Công, Mũi Né, Phan Thiết.
Ngư dân nghề biển lấy rong với nhiều cách khác nhau, gọi "bức" hay "nhổ" rong. Cặp kính bơi, chiếc phao con cùng túi lưới đeo thắt ngang lưng là những dụng cụ thông thường để đi lấy rong. Với rong Đông sương thì lấy ở mực nước ròng. Rong cỏ ống, chân vịt, rau câu và rau câu chỉ - loại sống bám chặt ở kẹt đá ngầm - muốn nhổ phải trầm mình dưới nước khá lâu, dùng dao để cạy. Rau sói trôi theo dòng nước, tấp vào bờ, người ta chỉ việc nhặt lấy mang về "giặt" sạch hết cát dính, phơi khô đem tiêu thụ.
Vùng biển Bình Thuận còn có loại rong từ trong khe đá mọc ra từng chùm to lớn, cả người ôm không hết. Rong này có cành nhánh dính liền nhiều nụ bông búp màu vàng, người địa phương gọi là rau mơ. Do những trận bão tố, "mơ" nổi lềnh bềnh khắp một vùng mặt biển, xen lẫn vào lưới đánh bắt của ngư dân, hoặc nằm phơi mình trên bãi cát sau khi nước thuỷ triều rút xuống, nên thường gọi Tố giựt mơ.
Ở đây, người lấy rong hoạt động hầu như quanh năm, cũng bằng lối thủ công, rong được ép sau khi giặt sạch để bán. Bình Thuận tiềm tàng sức hấp dẫn kinh tế đáng kể: Phát triển nghề nuôi trồng, chế biến rong.

CANH CHUA HAI MỌI
Mỗi chúng ta ai cũng có một miền quê để nhớ, nhất là những năm tháng tha phương ở những ngày Xuân về, Tết đến. Một vùng quê ấm áp kỷ niệm êm đềm. Một dòng sông, chiếc cầu, con đê, một đường phố, mái đình cổ kính, một món ăn đậm đà hương vị quê hương...
Mời các bạn hãy đến với Phan Thiết, một vùng phố biển dồi dào nguồn tôm cá. vô số thức ăn chế biến từ nguồn hải sản phong phú, dư vị của món canh chua mang tên người chủ tiệm ăn nổi tiếng nơi đây sẽ mãi là niềm thích thú trong chuyến đi tham quan của bạn. Đó là canh chua Hai Mọi.
Hơn một trăm năm về trước, ở cái xã Châu Thành Phan Thiết nhỏ bé này, hầu hết các tiệm ăn đều do người Hoa làm chủ, nhưng nếu nói về truyền thống nghề nấu ăn thì phải kể đến cụ Hai Mọi. Một tiệm cơm nhỏ thôi mà là nơi lui tới của biết bao nhà kinh doanh tầm cỡ, đào kép lừng danh của các gánh hát cải lương Sài Gòn, các danh thủ thể thao như: đá banh, đua xe đạp, đánh "bốc", đua ngựa và có cả những chàng công tử Bạc Liêu, thậm chí cả những tay đánh bạc lừng danh một thời... đều đến để thưởng thức những món ăn đặc sản vùng biển Bình Thuận, món nước mắm Phan Thiết, và đặc biệt là món canh chua độc đáo này.
Cá dứa vùng biển Bình Thuận là nguyên liệu chính của món canh chua Hai Mọi. Nhiều chục năm liền đứng bếp nấu món canh chua, người ông của ông chủ nhà hàng Kim Anh Quán ngày nay không hề thấy trứng trong bụng loài cá này mà chỉ thấy toàn là mỡ và mỡ. Ngày nay, giống cá dứa không còn nhiều như ngày xưa. Rất lâu rồi người ta không thấy bóng dáng cá dứa ở chợ Phan Thiết. Ở miền Tây Nam bộ có loại cá bông lao béo tợn, đem nấu canh chua cũng ngon, nhưng theo người sành điệu thì vẫn không ngon bằng cá dứa. Phải chăng nó thiếu chất mặn mòi của vùng biển Phan Thiết.
Còn tô canh chua Hai Mọi thì sao? Người ăn ngồi chưa nóng chỗ, tô canh đã được mang lên nóng hổi, mùi thơm gia vị bốc lên gợi thèm. Nước canh nguội dần theo bữa ăn, các chất vitamin lắng xuống đáy tô để rồi trước khi kết thúc, dùng muỗng múc một ít nước húp một cái ọt, mắt lim dim tận hưởng hương vị đậm đà của xứ biển mà thích thú đê mê.

NƯỚC MẮM NHĨ PHAN THIẾT
Màu vàng nhạt, hương vị đậm đà, hậu vị ngòn ngọt của chất đạm _ nước mắm Phan Thiết không chỉ "Tam kỳ lục tỉnh ai dùng cũng khen" mà vang danh toàn cõi Ðông Dương, sang tận trời Tây với sự kiện nước mắm Phan Thiết được Công ty Liên Thành mang nhãn hiệu Con Voi tham gia cuộc đấu xảo quốc tế tại Marseille (Pháp) vào năm 1922. Kể từ đó, nước mắm Phan Thiết đã vượt Ðại Tây Dương, có mặt ở nhiều nước châu Âu.

Bình Thuận có nhiều loại hải sản thu hút khách du lịch. Đã đến đây rồi thì không thể không mua về cho gia đình và bạn bè những món quà mang đậm hương vị biển như: sò điệp phơi khô, mực phơi héo và đặc biệt là nước mắm. Nước mắm Phan Thiết có hương vị thơm ngon với độ đạm cao và là món nước chấm không thể thiếu trong bữa cơm của người Việt Nam. Những thương hiệu nước mắm như Mũi Né, Liên Hương, Con Cá Vàng.. ngày càng tạo được tín nhiệm cho người tiêu dùng.

Sau chuyến đi, trước khi về , bạn có thể ghé quầy bán hàng đặc sản để mua quà về cho người thân. Một chai nước mắm cá cơm loại ngon, mấy trái thanh long hoặc vài gói bánh rế, bánh cốm là đã đủ để người thân của bạn cảm nhận và thưởng thức hương vị biển Bình Thuận được trọn vẹn... .

CHÁO CUA HUỲNH ĐẾ
Cua huỳnh đế là đặc sản của vùng biển Bình Thuận. Cua huỳnh đế có màu đỏ hồng, mai hình vuông, càng và que ngắn. Ðặc biệt, đầu cua dài và có nhiều râu...
Cua huỳnh đế có quanh năm nhưng rộ nhất là tháng chạp Âm lịch. Ðây cũng là thời gian mà cua ngon nhất: to, chắc thịt và gạch cua nở đầy mai. Cua huỳnh đế luộc chấm muối tiêu chanh ăn rất ngon, nhưng ngon nhất phải kể đến món cháo. Cua hùynh đế rửa sạch cho vào một cái tô lớn rồi đem hấp để giữ nguyên chất ngọt. Xong, tách mai ra dùng muỗng nạo hết gạch để vào một tô riêng. Phần càng que được ráy thịt đổ vào tô khác để ướp nước mắm ngon, tiêu hành, bột ngọt...Kế tiếp bắc một chảo dầu lên, phi hành củ cho thơm, nhỏ lửa cho thịt cua vào và đồ đều cho thịt thấm. Khi cháo nhừ cho thịt cua vào và để sôi vài dạo. Ðổ tô gạch cua sau cùng. Nêm cho vừa ăn và cho thêm nửa củ hành tây lát mỏng cùng lá hành, ngò xắt nhỏ. Nhấc xuống và cho thêm tiêu vào.
Nồi cháo cua huỳnh đế ngon phải có lớp mỡ hành vàng sánh ở trên, lẫn với nước gạch màu đỏ cùng những thớ thịt màu trắng của cua. Húp từng muỗng cháo nóng mới ngon làm sao! Mùi thơm đặc trưng xông vào mũi cùng hơi nóng phả vào mặt. Ăn hết tô cháo, mồ hôi vã cả người, nghe khỏe ra.

BÁNH QUAI VẠC XỨ BIỂN
Bánh quai vạc đã có từ ngàn xưa. Hồi ông tôi tám mươi tuổi, ông cho biết, thời còn niên thiếu các cụ rất "nghiền" món ăn này. Một món ăn bình dân mà người dân Phan Thiết dù ở nơi đâu cũng không quên được hương vị hấp dẫn của nó.
Chất dai dai của bánh quai vạc - đã thành quen thuộc với bất cứ người nào một lần thưởng thức - phải được làm từ bột mì tinh (lọc). Trước tiên là chế nước sôi lấy trùng, sao cho bột vừa chín tới. Nhồi bột đến khi mềm dẻo, cắt từng phân nhỏ cỡ viên bi. Dùng chai thuỷ tinh cán mỏng tạo nên miếng vỏ bột trong đều. Tôm biển tươi rói, rửa sạch cắt bỏ đầu. Loại lớn con, cắt làm ba, làm tư; còn tôm nhỏ thì để nguyên. Thịt ba rọi cũng cắt bằng cỡ miếng tôm ấy. Tất cả trộn chung, cho ít nước mắm, muối tiêu, đường, đem xào chín, vị vừa miệng. Xong gắp nhân bỏ vào giữa miếng bột đã cán mỏng, xếp đôi lại từng chiếc bánh. Cho vào nồi nước sôi đun sắn, khi thấy bột trong là bánh đã chín, vớt ra rổ để ráo nước. Láng qua một ít dầu ăn, bánh sẽ không bị dính vào nhau, rồi rải hành lá cắt nhỏ lên bánh, tăng thêm màu vị.
Pha nước chấm hơi đặc với nguyên liệu chủ yếu là nước mắm, đường cát, ớt xiêm cắt lát mỏng, nêm nếm cho hợp khẩu vị. Gắp bánh bày lên đĩa, kèm vài lát chanh bên cạnh chén hành củ, tóp mỡ phi vàng. Khi ăn cho bánh vào chén, rắc hành phi mỡ với nước chấm, tí chanh và nâng chén. Nhai từ từ sẽ tận hưởng cái vị ngòn ngọt, dai dai, béo béo, cay cay, mà ngon đáo để.
Có dịp đến thành phố Phan Thiết, du khách hãy thưởng thức món bánh quai vạc, chắc sẽ không bao giờ quên được hương vị riêng biệt của món ăn dân dã xứ biển. Nếu cao hứng, bạn "phôn" cho tôi một tiếng, có khi tôi cũng xin đến hầu chuyện bạn cho... vui!

CHÁO HÀU PHAN THIẾT
Nếu có dịp về Phan Thiết, mời các bạn thưởng thức các món ăn đặc sản biển của Bình Thuận. Có người bảo: “Chẳng cần “sơn hào hải vị” chi cả, cứ gọi một bữa cháo hàu là khoái nhất” quả thật chẳng sai. Từ thành phố Phan Thiết, hướng ra Mũi Né, đi khoảng mười cây số là đến khu vực Đá Ông Địa. Tại đây có rất nhiều quán ăn luôn sẵn sàng phục vụ quý khách các món đặc sản biển, đặc biệt nhất là món cháo hàu. TạI đây, món cháo hàu gọI lúc nào cũng có, vì con hào khai thác được quanh năm ở rạn đá cửa sông nước lợ và vùng biển. Nhưng muốn thưởng thức nó , bạn phảI tớI những tiệm ăn “chuyên nghiệp” hảI sản. Miếng bí truyền là cháo nấu sanh sánh nhừ tơi, chỉ những chủ tiệm ăn sành điệu mớI biết. Cháo chín bưng lên còn nóng hổI, mùi hàu thơm phức, dễ ai chịu được thèm! Có nơi dọn cháo từng chén cho mỗI thực khách. Noi khác lạI đặt một tô cháo to giữa bàn, mỗI khách tùy sức ăn mà múc vào chén. Món ăn này phảI ăn nóng mớI tuyệt chiêu.

CỐM HỘC PHAN THIẾT
Đây là thứ quà vừa ngon vừa rẻ không chỉ nổi tiếng ở Phan Thiết mà hiện nay nhiều người cũng biết đến đặc sản này. Cốm hộc được làm từ gạo nếp ngon rang nở bung (còn gọi là nổ) và đường sên dứa, gừng.
Cốm hộc làm với đường cát. Có nhà thích chế biến với đường tán hơn. Phụ liệu thêm phần hấp dẫn nữa là gừng và thơm (dứa). Gừng lột vỏ, rửa sạch để ráo nước rồi mang đi giã vừa nát. Trái thơm gọt vỏ, bỏ mắt, xắt từng miếng nhỏ, mỏng. Cho đường lên bếp lửa để thắng với tỷ lệ: 10 kg đường bằng 2 chén nước trộn với 8 kg nổ. Lúc thắng đường, vắt một trái chanh cho vào để khỏi lại đường.
Đường sôi khoảng 2 phút, dùng chiếc đũa thử thấy đường kéo lên thành dây là được. Trước khi nhắc đường xuống, cho gừng và dứa vào, đợi nguội hẳn rồi đổ vào thau nổ, trộn đều khoảng 20-30 phút rồi bắt đầu công đoạn đóng cốm.
Khuôn cốm là những hộc gỗ vuông, hai bề mặt rỗng, có thêm một miếng gỗ rời để khi đóng cốm họ dùng miếng gỗ này ép nổ xuống cho cốm chặt và bằng phẳng. Cẩn thận hơn, trước lúc đóng cốm, một người xúc nổ vào chiếc cân, cân đúng trọng lượng rồi cho vào từng cái rổ nhỏ còn người đóng cốm cứ lấy từng rổ nổ đó mà cho vào hộc đóng. Thường thì thanh niên lo việc đóng cốm, họ dùng sức đẩy cây đòn tay dài, ấn mạnh xuống hộc cốm. Miếng cốm vuông vức một khối thành hình, được nhấn xuống, đưa ra khỏi hộc, tiếp tục đóng các hộp khác.
Hộc cốm được chuyền đến tay một người khác cạnh đó. Công việc của người này khá đơn giản, chỉ với một tấm thớt và một con dao. Với động tác nhanh, gọn, họ đặt miếng cốm lên tấm thớt nhỏ, dùng con dao bén gọt bỏ những cốm không đều ở bốn cạnh, để hộc cốm được vuông vức.
Tiếp đến là phần phơi cốm. Từng hộc để đều trong một cái nia tre lớn, đem phơi 1-2 lần nắng cho cốm thật khô. Lúc phơi, họ chuẩn bị những tấm vải mùng để phủ lên các nia, tránh bụi bặm, ruồi nhặng.
Cốm đã khô, đưa qua công đoạn sau cùng: bao gói. Những tờ giấy màu, giấy bóng kính, giấy hoa văn đủ mầu sắc được sử dụng bao hộc cốm. Bằng động tác nhanh nhẹn, đôi tay khéo léo, họ cắt giấy vừa vặn với hộc cốm để gói thật thẳng nếp. Ở hai đầu hộc, trang trí hai hoa giấy (loại hoa dán hộp quà) để trưng bày lên bàn thờ ông bà hay trưng bán tại các sạp cho đẹp mắt.
Cốm hộc để được khá lâu, 1-3 tháng, khi dùng, lấy dao cắt thành 4 hay 6 miếng, ăn vào mùi vị vẫn thơm ngon như khi mới làm.
Một hộc cốm khá rẻ, chỉ có 4.000 đồng hộc lớn và 3.000 đồng hộc nhỏ. Chợ Phan Thiết có bán hạt nổ làm cốm. Họ rang sẵn lúa nếp thành những hạt nổ, cho vào từng bao lớn, mỗi bao khoảng 10-15 kg nổ rồi chở ra chợ bán với giá 7.000-10.000 đồng/kg tùy nếp thường hay nếp ngon. Người mua chỉ việc sên đường, đóng và gói cốm rất tiện lợi.

 GHẸ BÌNH THUẬN
Ghẹ là động vật ở nước, chân có đốt, có mai và nhiều càng dài thường bò ngang giống với loài cua biển (Crabe de Mer). Ghẹ sinh sống và không ngừng phát triển nhờ vào nguồn lương thực chủ yếu từ thân xác mục rã của loài hào, hến trôi nổi quanh hang, kẹt đá ngầm, đất sỏi dọc theo vùng hải phận tỉnh Bình Thuận.
Hàng năm, từ tháng 3 - 4 âm lịch, thời kỳ trứng nở ra con nằm dưới yếm ghẹ mái, dần dần ghẹ con rời khỏi yếm mẹ để tự sống riêng. Ngư dân xóm Câu - xóm Ghẹ thuộc phường Lạc Đạo, Đức Long thành phố Phan Thiết xưa nay vốn có nghề truyền thống đánh bắt ghẹ. Người ta dùng lưới ghẹ loại đan cước nylon 30, đường kính lỗ khoảng 6cm, bề ngang của lưới từ phao nổi đến chì ngầm là 1m với chiều dài lưới là 5.000m để có thể giăng khắp một vùng rộng lớn. Từ khi ra khơi đánh bắt ghẹ đến việc kéo lưới lên ghe trở vào bờ thường phải mất thời gian trên dưới 10 tiếng đồng hồ và chấm dứt một lần trong ngày mùa thu hoạch. Ghẹ ở Bình Thuận bán dưới hình thức cân từng con, cứ 300 gr thì giá khoảng 50.000 đồng/kg, và từ 250 gr trở xuống thì giá chỉ còn khoảng 15.000 - 20.000 đồng/kg. Thời điểm ghẹ hiếm do trái mùa thì giá có khi lên đến 100.000 đồng /kg. Các nhà hàng tranh nhau mua với giá 120.000 đồng/kg là chuyện bình thường.
Con ghẹ khi còn sống có màu xanh sẫm,  nhưng khi luộc chín thì chuyển sang màu đỏ gạch trong rất bắt mắt. Người địa phương lấy ghẹ chấm muối ớt làm món ăn đặc sản bình dân nhất. Với món ghẹ um thì người ta tách mu ghẹ, cạy lấy gạch bên trong để riêng, thân được chặt từng khúc tùy ghẹ lớn nhỏ và bỏ đi các đầu chân nhọn.Giã hành tiêu tỏi ớt, trộn bột ngọt, muối và đường để sẵn. Đặt chảo nóng lên lò, bỏ dầu ăn và chờ sôi thì khử tỏi thơm đều. Đoạn bỏ ghẹ vào trộn đều trước khi trút hết gia vị đã giã rồi trộn lần 2 khoảng độ 5 phút. Đến đây, bột mì tây được đánh nước loãng đổ vào trộn đều lần cuối, xong đậy nắp lại. Mười phút sau thì nhắc xuống, rắc thêm vài cọng hành, ngò thái nhỏ là đã hoàn thành món ghẹ um đầy hấp dẫn.

BÁNH RẾ
Bánh có có mầu nâu đỏ, hơi giống mầu cánh gián, hình dáng giống thứ đồ mà người ta dùng để đặt xoong, nồi nhưng nhỏ nhắn hơn rất nhiều, với vô số những sợi rất mảnh xoắn xuýt, đan bện vào nhau. Bánh rế xuất xứ từ vùng Phan Thiết, Phan Rang.
Để làm bánh rế việc đầu tiên là lột củ mì (sắn), gọt vỏ củ khoai lang. Rồi sò (bào) thành sợi. Do quá mỏng và dài nên những sợi củ ấy quấn lấy nhau. Cái độc đáo của bánh nằm ở chỗ đó.
Khuôn để đổ bánh tựa như là cái vá (môi) múc canh. Dầu phải đổ cả chảo cho ngập bánh và phải để cho sôi mới bỏ sợi củ lang, củ mì vào khuôn. Bỏ thật nhanh tay và cũng phải rất nhanh tay để ép từng búi sợi xuống khuôn và dàn cho thật mỏng. Rưới đường đã sên sẵn, ngay khi vừa vớt ra.
Những chiếc bánh được xếp chồng lên nhau, khi đã nguội, y hệt như đồ chơi con nít. Nhìn, rất thích mà ăn lại càng thích hơn. Bánh cho ta một hương vị rất là đặc biệt. Đó là sự hòa lẫn, quyện chặt của một hỗn hợp những hương vị: cái bùi bùi của tinh bột, cái beo béo của dầu, cái ngon ngọt của đường mật và không thể thiếu độ giòn tan.

BÁNH CĂN
Ai đã từng trải qua thời niên thiếu và trưởng thành trên mảnh đất Nam Trung bộ chói chang nắng, lồng lộng gió và mù mịt cát; ai đã từng rong ruổi suốt nẻo đường từ Khánh Hòa vào Bình Thuận Thuận, đến quê tôi  - Phan Thiết, đều không thể quên được một món ăn đậm đà hương vị quê hương: bánh căn.
Ngày xưa, khi tôi còn bé thơ, mẹ thường kẽo kẹt đưa võng ru tôi ngủ bằng câu ca:

"À... ơi...
Ai ơi nhớ đến Phan Thiết
Món ăn ngon nhất bánh căn, bánh xèo"

Mãi sau này, khi lớn lên, tôi cứ hỏi mẹ: "Tại sao gọi là bánh căn?". Mẹ đáp: "Có lẽ là bánh căng mới đúng. Vì bánh chín, cứ căng phồng lên".
Ðể đổ bánh căn, người ta dùng một lò đất nung, thân tròn, đáy bầu dục gồm 3 phần: phần nắp hình tròn, gọi là khuôn bánh (ổ bánh); mặt ổ khoét 10 lỗ tròn đều nhau, trên đó đặt 10 chén đất cạn đáy, có nắp đậy; phần thân lò để chứa than hồng, có lỗ thông gió; phần đáy lò ngăn cách với thân lò bằng 1 vỉ đục lỗ để tro than rơi xuống đáy lò.
Ở Phan Thiết, có những hàng bánh căn nổi tiếng vài chục năm nay ở đường Lê Hồng Phong, đường Tuyên Quang (người dân tại Phan Thiết quen gọi đây là đường "sương mù"..., pha mắm thuộc loại "bậc thầy". Bởi thế, nhiều người Phan Thiết xa quê lâu ngày cứ xuýt xoa thèm được nếm lại chén nước chấm bánh căn - hương vị quê hương. Một lý do nữa để người ta nhớ món bánh căn là hành mỡ.
Nhiều người cho rằng làm hành mỡ dễ ợt: chỉ việc phi hành lá thái nhỏ với tóp mỡ là xong ngay. Nhưng thật ra, pha hành mỡ là cả một nghệ thuật làm gia vị. Vị hành mỡ ở Phan Thiết quê tôi rất riêng. Người miệt tôi xa quê cứ thấy nhớ, thấy thèm cái vị hành mỡ không béo ngầy ngậy như vẫn thấy trong một số món ăn của các nơi khác; miếng tóp mỡ mỏng tang, giòn rụm. Chút hành lá đưa ngay đầu lưỡi đã nghe vị thơm dịu, không đắng, không hăng. Nếm rồi vẫn thấy thòm thèm.
 Bánh căn rẻ tiền, lạ miệng, rất hợp với túi tiền của người lao động nghèo. Giá một đĩa bánh chỉ bằng giá của một tô phở nhưng hương vị đậm đà, dễ lôi cuốn thực khách từ ăn chơi đến ăn no bụng.
Nguyên liệu để làm bánh căn là gạo tẻ ngâm nước rồi đem xay thành bột loãng giống như bột đổ bánh bèo hay bánh xèo. Trước khi đổ bánh, muốn cho bánh được thơm ngon người làm bánh bỏ vào một ít lá hẹ hay lá hành thái nhỏ. Khuôn đổ bánh giống như chiếc chõ rang làm bằng đất sét nung chín, trên mặt có khoét chín ô tròn hình lõm, to bằng miệng tách uống trà, bên trên có nắp đậy cũng bằng đất nung và có núm cho dễ cầm.
Khuôn bánh đặt trên lò than hồng. Mỗi lần đổ bột vào khuôn, người thợ đúc bánh dùng cây que đầu có quấn bông nhúng vào đĩa dầu phụng hay đĩa mỡ heo thoa lên mặt khuôn để cho bánh róc lúc chín dễ bóc ra, không bị dính.
Nên ăn ngay khi bánh còn nóng hổi, như thế mới ngon. Tuy nhiên, ăn bánh căn ngon nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nước chan.
Thường thường người ta dùng nước cá có chế biến thêm gia vị hoặc có nơi thì dùng nước mắm pha thêm đường cát trắng nấu sôi cho thêm cà chua phi dầu phụng, ớt và chanh tươi... Bánh ăn kèm với rau sống, khế lát, chuối xanh thái mỏng, dưa chuột, rau răm, rau húng, giá chần, xà lách...
Ðổ bánh căn là một "nghệ". Muốn "tinh" nghệ này, cần phải biết kết hợp sự kiên nhẫn, tinh tế, nhanh nhẹn và... giỏi chịu nóng! Tôi nhớ ngày còn thơ ấu, có dịp, mẹ và chị tôi phải thay phiên nhau đổ bánh căn cho cả nhà ăn. Khi các chén đất đã thật nóng, khuấy đều bột và dùng chiếc vá múc bột đổ vào từng chén. Thao tác này cần nhanh và chỉ đổ bột khoảng phân nửa chén đất, để bánh nở căng đầy chén là vừa. Người quen nghề chỉ cần múc một vá cũng đổ đủ vào 10 chén đất. Bánh chín rất nhanh. Một chiếc bánh căn tinh tế và ngon mắt phải nở vừa chén đất, trắng nuột và xốp, có lỗ bọt li ti trên mặt bánh. Vỏ bánh phải vàng ruộm và giòn rụm. Vừa giòn, vừa xốp, vừa dẻo.
Hầu như mọi người dân bình dị quê tôi đều đổ bánh căn đơn giản và rất ít tốn tiền như thế. Những người rủng rỉnh tiền bạc hơn, có thể đổ bánh căn mực hoặc bánh căn trứng. Mực ống tươi vốn là đặc sản của vùng duyên hải. Chọn mực nhỏ, rửa sạch. Sau khi đổ bột, cho vào mỗi chén một con mực. Khi bánh chín, mực cũng vừa chín, điểm thêm màu tím phớt hồng cho chiếc bánh, trông thật ý vị và ngon mắt. Cách đổ bánh trứng cũng tương tự. Ðổ bột xong, cho trứng đã đánh nổi lên mặt bột.
Nhón đũa gắp chiếc bánh nhỏ chấm phá ít hành mỡ xanh trên mặt cho vào chén nước chấm. Tinh tế và ý vị biết bao sắc trắng của chiếc bánh lấm tấm hành xanh, tóp mỡ vàng trong nền đỏ thẫm của nước chấm! Những sắc màu đó "bắt mắt" thực khách, khiến chưa ăn đã thấy thòm thèm. Ðưa miếng bánh lên miệng, đã nghe vị bột dẻo, xốp pha vị hành chấm dìu dịu, cái giòn tan của vỏ bánh pha lẫn cái giòn rụm mà không ngậy của tóp mỡ, tất cả tan trong hớp nước chấm đậm đà, sóng sánh. Chỉ một loáng, đĩa bánh chục cái đã sạch trơn trong sự cảm nhận hương vị hòa lẫn thật đặc biệt: béo, giòn, xốp, dẻo, mặn, ngọt, chua, cay, thơm dịu.
Dù có đi khắp chân trời góc biển cũng không tìm được món ăn nào có hương vị giống như món bánh căn quê tôi. Ðơn giản và mộc mạc, nhưng từ lâu chiếc bánh căn đã đi vào ký ức của người dân Nam Trung bộ, đâu đâu trong nỗi nhớ khi xa xứ và len cả vào trong giấc ngủ của họ - những người một đời chở nặng hồn quê hương.

 BÁNH XÈO  
Tuyên Quang - con đường mang tên một tỉnh kết nghĩa với Bình Thuận ngày nay đã trở nên sầm uất bởi sự buôn bán tấp nập cả ngày lẫn đêm. Đây là nơi tập trung rất nhiều quán ăn bình dân và được nhiều người biết đến bởi món “bánh xèo Tuyên Quang”, nhưng kỳ thực đó lại là món ăn ngon được hình thành từ bao đời nay bởi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Phan Thiết. Buổi tối, con đường này tỏa đầy mùi vị thơm ngon tỏa ra từ những hàng bánh xèo ở hai bên đường, chiếc bánh xèo được đúc trong một loại khuôn đất do người Chăm ở Bình Thuận sản xuất có kiểu dáng rất đặc biệt, khác với các loại chảo làm bánh xèo ở các nơi. Những quán bánh xèo làm bánh từ hỗn hợp bột gạo và ngũ cốc mà người khác rất khó biết được công thức pha chế bởi đó là... bí quyết nghề nghiệp riêng của họ, chỉ biết rằng chiếc bánh bao giờ cũng đảm bảo yêu cầu giòn, xốp và đặc biệt là rất thơm. Riêng đối với các loại hải sản như tôm, mực dùng để làm bánh bao giờ cũng là loại hải sản tươi, bảo đảm khi ăn vào bạn sẽ cảm nhận được vị ngon ngọt của tôm, mực. món này bạn sẽ ăn cùng một loại nước chấm có màu đỏ hồng nhưng không cay lắm tạo nên một cảm giác ngon khó tả... Có lẽ sự tinh tế trong cách làm bánh chính là sự pha trộn độc đáo những sản vật của người nông dân và ngư dân ở Bình Thuận và ngay cả chiếc khuôn làm bánh cũng là một sản phẩm của nghề gốm truyền thống của người Chăm ở địa phương, tạo nên một món ăn ngon, độc đáo dành cho tất cả mọi người. Vì vậy mà hàng đêm, có không ít du khách trong và ngoài nước thả bộ trên đường Tuyên Quang để nhìn những người phụ nữ tháo vát bên lò bánh xèo nghi ngút khói và rồi thưởng thức hương vị thơm ngon của nó với bao niềm thích thú.

Du khách khi đến Phan Thiết đều muốn được tận hưởng những sản vật tươi sống của biển. Nhưng ngày nay, các sản vật bao giờ cũng nằm ở những nhà hàng cao cấp với giá cả rất khó phù hợp với túi tiền của người dân bình thường. Song bạn đừng lo, tại Phan Thiết bạn rất dễ tìm thấy những quán ăn đặc sản biển bình dân nằm trên đường Võ Thị Sáu, các quán ở khu vực này thường bán nhiều loại thức ăn chế biến từ hải sản như: tôm, cua, ghẹ, cá... với giá rất bình dân và bạn có thể yên tâm về chất lượng của nó vì không ít người “sành điệu” cho rằng chất lượng món ăn hải sản ở các nhà hàng sang trọng chưa chắc bằng ở đây. Đặc biệt, đến những quán này bạn đừng quên thưởng thức món gỏi cá, đây là món “cá sống” được làm từ cá suốt, cá đục hoặc cá mai còn tươi trộn với một hỗn hợp gia vị cay xè dùng chung với bánh tráng nướng Chợ Lầu khá nổi tiếng tạo nên một món ăn đặc trưng của phố biển.
Gia vị của bánh xào gồm các hải sạn cùng với thịt lợn ướp muối, tiêu, đường, tỏi để làm nhân. Cho bột vào chảo rán chín mới cho nhân vào, sẽ có món bánh xèo bông điên điển. Bánh chấm cùng nước mắm pha, ăn với các loại rau quanh nhà, được nhiều người ưa thích.
Gọi là "đặc sản" của Phan Thiết, vì món bánh xèo đã đi liền với những phong tục của người dân Phan Thiết mỗi khi nhà có tiệc tùng hay có khách thì thường có món bánh xèo để tiếp khách quí. Giữa những ngày trời nước mênh mông, mưa gió mịt mù mà nhà có khách thì không gì hơn là chiêu đãi một bữa bánh xèo cùng những hải sản vùng biển.
Bánh được làm rất đơn giản nhưng hương vị lại đậm đà khó quên. Dùng bột gạo pha với nước cốt dừa cho loãng, thêm chút bột nghệ vào cho bánh được vàng và thơm. Bông điên điển hái về, rửa sạch, để cho ráo nước. Thịt lợn xắt miếng nhỏ, ướp muối, tiêu, tỏi, đường, bột ngọt... để độ nửa giờ cho thịt thấm. Xào số thịt này, khi gần chín thì cho bông điên điển vào xào chung. Ðây là nhân của bánh.
Ðể có được chiếc bánh giòn, thơm thì cần chú ý cách chiên: bắc cái chảo bằng gang lên bếp, cho lửa riu riu. Dùng cọng lá chuối cắt tưa một đầu, rồi chấm mỡ hay dầu thoa đều trên mặt chảo, đổ bột vào tráng cho tròn và mỏng, rắc thêm vài con tép lên mặt bánh. Khi bánh vừa chín thì cho nhân vào, để chừng hai phút cho bánh thật chín và vàng, gập đôi chiếc bánh lại như hình bán nguyệt rồi xúc ra đĩa hoặc mâm.
Bánh có hương vị thơm lừng của bột, nghệ, nước cốt dừa, thịt, tép, bông điên điển, mỡ, hành, tiêu, tỏi và nhiều thứ gia vị khác. Bánh được ăn với các loại rau quanh nhà như: đọt bằng lăng, đọt xoài, đọt điều, đọt cách, lá mơ. Miếng bánh cuốn với các loại rau chấm nước mắm làm sẵn. Thực khách sẽ được thưởng thức một bữa ăn khoái khẩu, ngon tuyệt, nhớ hoài!

Trang 2 

Hãy giới thiệu cho bạn bè của bạn về BinhThuan Website của chúng tôi theo mẫu dưới đây: